Adams G.

G. Adams, prawdopodobnie dyrygent kierujący zespołem muzycznym oranżystów. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta (nr JSW 65) z dedykacją dla G. Adamsa od członków Juvenile Orange Association – prawdopodobnie stowarzyszenia młodych oranżystów. Organizacja oranżystów, założona w 1795 r. w Irlandii przez protestanckich Anglików, jest znana z dorocznych parad z udziałem maszerujących zespołów muzycznych. Posiada loże głównie w Irlandii Północnej, a także Wielkiej Brytanii oraz krajach anglosaskich. Na batucie nie oznaczono daty ani miejsca działalności zespołu.

Arlt

Arlt (imię nieznane), dyrygent polskiego chóru im. Feliksa Nowowiejskiego, działającego w Oignies we Francji od 1924 r. Jego pamiątkowa batuta zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 23). Zob. Chór im. Feliksa Nowowiejskiego w Oignies.

Band of Hope

Band of Hope - chrześcijańska organizacja charytatywna założona w Leeds w 1847 r., propagująca trzeźwość od alkoholu i narkotyków wśród dzieci i młodzieży w Wielkiej Brytanii (obecnie pod nazwą Hope UK). Muzyka odgrywała ważną rolę w działalności organizacji, odbywały się konkursy pomiędzy chórami i zespołami muzycznymi (złożonymi także z osób dorosłych). Zepoły związane z organizacją zwykle nosiły tą samą nazwę Band of Hope, którą można spotkać na niektórych batutach prezentowanych w portalu.

Bibliografia: Strona Hope UK: http://www.hopeuk.org/about-us/history/ [dostęp 12.2017].

Bareham, Richard

Richard Bareham (ur. 1874 w Pokesdown, Wielka Brytania, zm. po 1919), organista, dyrygent i kompozytor, absolwent Royal College of Organists w Londynie. W latach 1894-97 organista w kościele parafialnym w Lynton, następnie od 1897 związany z życiem muzycznym i kościołem parafialnym św. Piotra w pobliskim Tiverton (hrabstwo Devon). W muzycznej prasie brytyjskiej z 1. połowy XX w. zachowało się wiele sprawozdań z jego koncertów w Tiverton (głównie w roli dyrygenta). W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się pamiątkowa batuta (nr JSW 155), według inskrypcji podarowana R. Barehamowi jako studentowi RCO (Royal College of Organists) przez przyjaciół z Lynton w czerwcu 1897 r., być może z okazji zakończenia jego pracy w tym mieście.

Bibliografia: F.W. Thornsby, Dictionary of organs and organists, H. Logan & Company, Bournemouth 1912, s. 222, 245; „The Musical Times”, vol. 48: 1907 nr 772 s. 403; vol. 50: 1909 nr 796 s. 400; vol. 57: 1916, nr 881 s. 343; vol. 60: 1919 nr 915 s. 241, nr 917 s. 375, nr 919 s. 499 (JSTOR, dostęp 12.2017).

Barlow, Howard

Howard Barlow (ur. 1 V 1892 w Plain City, Ohio, zm. 31 I 1972 w Bethel, Connecticut), dyrygent, kompozytor i aranżer amerykański. Ukończył studia na Uniwersytecie Columbia. Współpracował z wieloma amerykańskimi zespołami i orkiestrami symfonicznymi, m.in. z założoną przez niego American National Orchestra w Nowym Yorku (1923-24), Columbia Symphony Orchestra (1927-42), Baltimore Symphony Orchestra (1939-42), gościnnie także z Chicago Symphony Orchestra, New York Philharmonic, Philadelphia Orchestra. Był cenionym i nagradzanym dyrygentem, znanym z promowania muzyki amerykańskiej. Od 1942 r. występował jako dyrygent w programie radiowym (następnie telewizyjnym) „Voice of Firestone” w NBC (amerykańskiej sieci telewizyjnej w Nowym Yorku), przez co zdobył znaczną popularność. Po zakończeniu pracy w NBC wykładał na uczelni Western Connecticut State University. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się pamiątkowa batuta (nr JSW 124), którą H. Barlow otrzymał w 1958 r. podczas obchodów 100-lecia miasta Elkhart od muzycznych zespołów festiwalowych.

Bibliografia: Das Atlantisbuch der Dirigenten: Eine Enzyklopädie, hrsg. S. Jaeger, Atlantis Busikbuch-Verlag, Zürich 1985, s. 67; H. Stoddard, Symphony conductors of the U.S.A., Thomas Y. Crowell Company, New York, cop. 1957, s. 301; E. Eriksson, Howard Barlow, w: www.allmusic.com [dostęp 12.2017]; Howard Barlow of the ‘Voice of Firestone’ Is Dead [bez aut.], „New York Times” 2.02.1972 s. 42.

Barron J.W.

J.W. Barron, dyrygent (?) działający w Wielkiej Brytani, którego batuta z 1921 r. z dedykacją od St. James Choral Society (towarzystwa chóralnego przy kościele św. Jakuba, bez podanej miejscowości) zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 87). Być może tożsamy z J.W. Barronem, powołanym w 1905 r. na stanowisko chórmistrza w kościele św. Jana (St. John’s Church), w Upper Edmonton (dzielnicy Londynu).

Bibliografia: Church and Organ Music Source, „The Musical Times”, vol. 46: 1905, nr 747, s. 317 [dostęp: JSTOR 12.2017].

Battle F.

F. Battle, dyrygent działający w Wielkiej Brytanii. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta (nr JSW 48) która według dedykacji została podarowana dyrygentowi z okazji zdobycia drugiej nagrody w konkursie muzycznym na festiwalu Eisteddfod (poświęconym kulturze walijskiej) w 1906 r.

Berg, C.

C. Berg (XIX/XX w.), bliżej nieznany dyrygent, prawdopodobnie prowadzący chór kościelny (niemiecki?) w miejscowości Grobiņa (Łotwa, ówcześnie Rosja), którego pamiątkowa batuta z 1900 r. z dedykacją w języku niemieckim zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 140).

Bernhardt, O.K.

O.K. Bernhardt, dyrygent, którego pamiątkowa batuta, podarowana w 1879 r. przez członków Spa Concert Room Orchestra - orkiestry uzdrowiskowej z Harrogate (angielskiej miejscowości znanej ze źródeł mineralnych), zachowała się w zbiorach J.S. Witkiewicza (nr JSW 165). Być może tożsamy z Otto Bernhardtem, dyrygentem i skrzypkiem (niemieckim?), prowadzącym sezonowe koncerty w uzdrowisku Harrogate i okolicznych miejscowościach (np. Leeds) pod koniec XIX w.

Bibliografia: „The Musical Times and Singing Class Circular”, vol. 21: 1880 nr 446, s. 194; vol. 27: 1886 nr 526, s. 723-724; vol. 29: 1888 nr 541, s. 176-178; vol. 30: 1889 nr 551, s. 3.

Black, Frank J.

Frank Jeremiah Black (ur. 28 XI 1894 w Filadelfii, zm. 29 I 1968 w Atlancie, USA), amerykański dyrygent orkiestrowy oraz kompozytor muzyki filmowej, scenicznej, radiowej, aranżer. Współpracował z licznymi amerykańskimi teatrami oraz muzykami rozrywkowymi, m.in. zespołem The Revelers. Od 1928 r. przez 14 lat był dyrektorem muzycznym amerykańskiej stacji telewizyjnej NBC. Prowadził własną orkiestrę Frank Black Orchestra, z którą wykonywał głównie lekką muzykę klasyczną oraz rozrywkową. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta dyrygenta (nr JSW 130) związana z prowadzeniem przez niego w 1937 r. cyklu audycji radiowych Carnation Contented Hour – na batucie widnieje dedykacja od sponsora, Carnation Company, wraz z nazwą audycji i datą.

Bibliografia: S. Modi, Black, Frank J. (w:) Grove Music Online [dostęp 12.2017]; https://secondhandsongs.com/artist/66940 [dostęp 12.2017]; http://www.digitaldeliftp.com/DigitalDeliToo/dd2jb-Cadillac-Choral-Symphony.html [dostęp 12.2017].

Blackburn, Albert

Albert Blackburn, dyrygent angielski, prowadzący w 1885 r. zespół muzyczny w Thornhill - Thornhill Glee Society. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta (nr JSW 164) z dedykacją dla dyrygenta od członkiń (chórzystek?) zespołu.

Bower, Clark H.

Clark H. Bower, prawdopodobnie dyrygent chóru Ushers Glee Club (miejscowość nieznana), od którego otrzymał w 1929 r. batutę, która zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 103).

Bran, Anna R.

Anna R. Bran, dyrygentka działająca w Wielkiej Brytanii, związana prawdopodobnie z działalnością muzyczną Kościoła Metodystycznego Waterloo (Waterloo Methodist Church), od którego otrzymała batutę w 1916 bądź 1918 r. Batuta zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 125).

Brereton, W.J.

W.J. Brereton, dyrygent chóru przy kościele metodystycznym w Egremont w Wielkiej Brytanii w 1921 r. Jego batuta z dedykacją od chóru i kongregacji zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 156).

Brooke, Lady

Lady Brooke (imię nieznane), dyrygentka i nauczycielka (?) w 1890 r. w People’s Palace - prawdopodobnie w londyńskiej instytucji szkolnictwa, obecnie część Queen Mary University of London. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta z dedykacją dla Lady Brooke od jej sobotniej klasy (nr JSW 162).

Brooke, Margaret

Margaret Brooke (z domu Margaret Alice Lili de Windt, ur. 9 X 1849 w Paryżu, zm. 1 XII 1936 w Londynie), angielska arystokratka, w 1869 r. przez małżeństwo weszła w rodzinę tzw. Białych Radżów Sarawaku – azjatyckiego królestwa na wyspie Borneo (część dzisiejszej Malezji). Mężem Margaret został Charles Anthony Johnson Brooke, drugi biały radża Sarawaku, siostrzeniec i następca Jamesa Brooke'a, pierwszego angielskiego zarządcy królestwa. Margaret otrzymała tytuł rani (ang. Ranee) - żony radży, była też znana jako Lady Brooke. Według przekazów synowej Sylvii, Margaret była autorką pierwszego hymnu Sarawaku „Gone forth beyond the sea”. Po latach spędzonych na wyspie Borneo odłączyła się od męża i z trzema synami powróciła do Wielkiej Brytanii. Tam, kierując się potrzebami muzycznymi oraz matrymonialnymi synów, założyła zespół muzyczny Grey Friars Orchestra (orkiestrę szarych braci), złożony z młodych kobiet, spełniających odpowiednie kryteria (jedną z nich była Sylvia Brett, późniejsza synowa Margaret, żona Vynera Brooke’a, druga i ostatnia rani Sarawaku). W zbiorach J.S. Witkiewicza zachowała się batuta z inskrypcją z 1903 r., dedykowana „dla Rani" od zespołu Grey Friar Orchestra. Batuta jest jedną z najciekawszych i najpiękniejszych w kolekcji - jest zdobiona złotym okuciem z wizerunkiem św. Cecylii trzymającej zwój nut, na którym jest widoczna antyfona do św. Cecylii, pomimo miniaturowego rozmiaru precyzyjnie i prawidłowo odwzorowana w neumach i łacińskim tekście.

Bibliografia: P. Eade, Sylvia: queen of the headhunters, Weidenfeld & Nicolson, London, 2007; S. Runciman, The White Rajas: A History of Sarawak from 1841 to 1946, Cambridge University Press, London, New York 1960; M. Brooke, My life on Sarawak, Oxford University Press, Oxford 1987; https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Brooke-James;3880980.html; rękopis partytury hymnu Sarawaku na głos i fortepian dostępny na stronie Brooke Heritage Trust: http://www.brooketrust.org

Brown, Darius Alvin

Darius Alvin Brown, sędzia, w latach 1910-1911 burmistrz miasta Kansas City w Stanach Zjednoczonych. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta z dedykacją dla burmistrza D.A. Browna od stowarzyszenia muzyków Kansas City Musicians Association opatrzona datą 1 listopada 1910. To jeden z ciekawych przykładów podarowania batuty osobie reprezentującej władzę, być może równocześnie muzykowi-amatorowi.

Bibliografia: G.F. Green, A Condensed History of the Kansas City Area, Kansas City, Lowell Press, 1968, s. 111.

 

Chór im. F. Nowowiejskiego w Oignies

Chór im. Feliksa Nowowiejskiego w Oignies (znany też jako Koło Śpiewacze „Chór Nowowiejski”), chór powstały w 1924 r. w polskiej parafii w północnej Francji (samą parafię założono w 1922 r.). Parafianami i zarazem członkami chóru byli polscy emigranci, na ogół górnicy przybyli do Francji z Westfalii po I wojnie światowej. Prawdopodobnie głównym repertuarem chóru były śpiewy kościelne wykonywane w parafii. W zbiorach Jana Stanisława Witkiewicza zachowała się batuta (nr JSW 23), podarowana dyrygentowi Arltowi przez członków "chóru Nowowiejski" w Oignies w 1929 r. Chór działał przynajmniej do 1945 r.

Bibliografia: Roman Dzwonkowski, Przemiany polskiej parafii w Północnej Francji (1922-1972): studium historyczno-socjologiczne parafii w Oignies [w:] „Studia polonijne”, t. 1, Lublin 1976, dostęp online: http://docplayer.pl/60262911-Przemiany-polskiej-parafii-w-polnocnej-francji-studium-historyczno-socjologiczne-parafii-w-oignies.html; „Narodowiec” 1945 nr 120, dostęp online: https://argonnaute.parisnanterre.fr/medias/customer_3/periodique/immi_pol_lotmz1_pdf/BDIC_GFP_2929_1945_120.pdf

Clapp, Edward

Edward Clapp, dyrygent zespołu Germania Band, działającego prawdopodobnie w Pittsfield (Massachusetts, Stany Zjednoczone) w 1889 r. Jego batuta zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 133).

Clayton, J.W.

J.W. Clayton, dyrygent chóru kościoła metodystycznego (United Methodist Free Church) w Swinnow, prawdopodobnie dzielnicy Leeds, w Wielkiej Brytanii. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się jego batuta z dedykacją od chóru z 1904 r.

Conway, D.R.

D.R. Conway, dyrygent, działający w Wielkiej Brytanii. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta, podarowana dyrygentowi przez chór męski z walijskich miejscowości Connah's Quay i Shotton w styczniu 1913 r.

Copeland, F.

F. Copeland, dyrygent angielskiego lub amerykańskiego zespołu Vulcan Band w 1902 r. Jego batuta zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 152).

Cowen, Arthur

Arthur Cowen, dyrygent działający w walijskim mieście Aberystwyth. Jego batuta, podarowana mu przez Aberystwyth Corporation w 1912 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 126). Być może tożsamy z Arthurem Cowenem, dyrygentem Twickenham Philharmonic Society w latach ok. 1910-1913.

Bibliografia: „The Musical Times”, vol. 51: 1910 nr 807, s. 311, baza JSTOR: https://www.jstor.org/stable/pdf/906323; vol. 52: 1911 nr 815, s. 37, baza JSTOR http://www.jstor.org/stable/906585; vol. 54: 1913 nr 848 s. 662, baza JSTOR: http://www.jstor.org/stable/907428 [dostęp online 12.2017].

Crooks J.F.

J.F. Crooks, prawdopodobnie dyrygent chóru kościelnego baptystów. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta (nr JSW 67) z dedykacją dla J.F. Crooksa od przyjaciół baptystów z miasta Jarrow (Wielka Brytania) z datą 5 V 1882 r.

Davenport, W.W.

W.W. Davenport, dyrygent z okrętu brytyjskiej marynarki wojennej HMS Endymion, który prowadził koncert połączonych orkiestr floty w ogrodach publicznych [w Weymouth?] 23 sierpnia 1895 r. Na pamiątkę tego wydarzenia otrzymał od władz Weymouth i Melcombe Regis batutę, zachowaną w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 34).

Dobson W.H.

W.H. Dobson, dyrygent stowarzyszenia muzycznego Brunswick House Musical Society prawdopodobnie w Wielkiej Brytanii (miasto nieznane). Jego batuta z dedykacją od stowarzyszenia z 1896 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 99).

Done W.A.

W.A. Done, bliżej nieznany dyrygent działający prawdopodobnie w Wielkiej Brytanii, którego oryginalnie zdobiona batuta z datą 4 XI 1919 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 97).

Evans B.

B. Evans, dyrygent działający w Walii w XIX w. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta z 1893 r. (nr JSW 94) z dedykacją w języku walijskim dla B. Evansa od zespołu Gobeithlu (Nadzieja). Zespół (chór?) być może był związany z kaplicą Caersalem Newydd (Nowe Jeruzalem), zbudowaną w XIX w. w pobliżu Swansea w Walii. W kaplicy tej w XIX i XX w. odbywały się koncerty, sprawozdawane w prasie muzycznej.

Bibliografia: Music in the Provinces Source, „The Musical Times”, vol. 62: 1921, nr 938; Music in Wales, „The Musical Times”, vol. 66: 1925, nr 987 [JSTOR, dostęp 12.2017].

Evans Marie

Marie Evans, bliżej nieznana dyrygentka działająca prawdopodobnie w Wielkiej Brytanii, której batuta z dedykacją od chóru z datą 20 stycznia 1914 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 75).

Eyre, E.W.

E.W. Eyre, bliżej nieznany dyrygent angielski (?) działający w XIX w. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się pamiątkowa batuta rzeźbiona w drzewie sandałowym i kości (nr JSW 123) z dedykacją, wskazującą na raczej prywatny niż oficjalny charakter prezentu – batuta została podarowana „panu Eyre na znak szacunku od panny Harriett Ware” w listopadzie 1896 r. Co ciekawe, jest znana amerykańska kompozytorka o tym nazwisku, Harriet Ware (po mężu Krumbhaar, 1877-1962), która kształciła się w sztuce muzycznej w Nowym Jorku, Paryżu i Berlinie. W swojej działalności kompozytorskiej i edukacyjnej osiągnęła znaczne sukcesy. Ponieważ jednak na batucie panna Harriet Ware nie podała o sobie więcej informacji, za mało jest przesłanek aby łączyć te dwie osoby. Nie wiadomo też, gdzie batuta została podarowana (cechowana w Londynie, co nie oznacza, że tam pozostała).

Farquhar James H.

James H. Farquhar, bliżej nieznany dyrygent, którego batuta z 1890 r. z dedykacją od dzieci z zespołu (chóru) Band of Hope przy kościele Heatherlie (Selkirk w Szkocji) zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 84). Zespoły muzyczne Band of Hope były związane z działalnością chrześcijańskiej organizacji charytatywnej o tej samej nazwie, propagującej trzeźwość wśród dzieci i młodzieży z klasy robotniczej w Wielkiej Brytanii. 

Firchow A.

A. Firchow, dyrygent działający w XIX w. w Świnoujściu (niem. Swinemünde, ówczesne Prusy). Prawdopodobnie tożsamy z Hr. A. Firchowem, dyrektorem muzycznym Teatru Bellevue w Szczecinie w 1870 r. W kolekcji K. Słowińskiego zachowała się batuta o udokumentowanej rodzinnej historii z dedykacją dla dyrygenta A. Firchowa od członkiń niemieckiego Towarzystwa Ojczyźnianego Kobiet w Świnoujściu w 1892 r. (dalsza historia obiektu – zob. kartę batuty KS 3).


Bibliografia: „Deutscher Bühnen-Almanach”, Jg. 35: 1871, s. 284.

Foster, John

John Foster, w latach 1934-38 (lub dłużej?) dyrygent stowarzyszenia chóralnego Weymouth Choral Society, z którym występował m.in. w Alexandra Gardens Theatre w Weymouth. Stowarzyszenie Weymouth Choral Society, założone w 1862 r., istnieje do dziś. Batuta Johna Fostera z nazwą stowarzyszenia zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 167).

Bibliografia: „The Musical Times” vol. 78: 1937, nr 1131, s. 462, JSTOR: http://www.jstor.org/stable/921925 [dostęp 12.2017]; Weymouth Choral Society, http://www.weymouthchoralsociety.org.uk [dostęp 12.2017].

Gamble, F.

F. Gamble, dyrygent i nauczyciel działający prawdopodobnie w Wielkiej Brytanii. Jego batuta z 1927 r. z dedykacją od studentów zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 18).

Garfit M.E.

M.E. Garfit, dyrygent angielskiego zespołu Partney Competition Choir (chóru konkursowego z Partney?), którego pamiątkowa batuta z 1903 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 69).

Gauthier, J.R.

J.R. Gauthier, dyrygent, kapitan francuski (?). Jego batuta z dedykacją od muzyków 41 regimentu z 1915 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 9).

Gerzabeck

Gerzabeck (imię nieznane), dyrygent towarzystwa śpiewaczego (Gesang-Verein) Liedertafel w niemieckiej miejscowości Heidenau. W kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 15) zachowała się pamiątkowa batuta z dedykacją dla dyrygenta z okazji 5-lecia powstania Liedertafel (rok nieznany).

Goadby I.F.

I.F. Goadby, dyrygent chóru w Cardiff w Walii pod koniec XIX w. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się jego batuta z 1891 r. z dedykacją od chóru (nr JSW 60).

Górzyński, Zdzisław

Górzyński Zdzisław (ur. 29 IX 1895 w Krakowie, zm. 22 XI 1977 w Warszawie), polski dyrygent operowy, symfoniczny i teatralny. Był dyrygentem wszechstronnym, wykonywał zarówno muzykę lekką, jak i operową oraz symfoniczną. Ukończył Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie, następnie kształcił się w dyrygenturze w Wiedniu u Franza Schalka. Po powrocie do Polski działał jako dyrygent i organizator życia muzycznego w Krakowie, Lwowie, Warszawie, Łodzi i Katowicach, kierując zespołami operowymi, operetkowymi, teatralnymi, a także w teatrach rewiowych. W 1926 r. dyrygował z sukcesem Halką S. Moniuszki na zaproszenie wiedeńskiej Volksoper. W 1931 r. osiadł w Warszawie, gdzie działał jako dyrygent operetek i komedii muzycznych m.in. w Teatrze Polskim, a od 1934 r. do wybuchu wojny był stałym dyrygentem Małej Orkiestry Polskiego Radia. Podczas II wojny światowej ukrywał się, wznowił działalność muzyczną w 1945 r., wskrzeszając działalność filharmonii w Łodzi. Następnie kierował zespołami operowymi w Poznaniu i Warszawie. Od 1961 r. do emerytury w 1971 r. był związany z Teatrem Wielkim w Warszawie. Odbył też wiele artystycznych podróży zagranicznych. Jego uczniami byli m.in. Jan Krenz i Andrzej Tarski. Pamiątką po dyrygencie są m.in. dwa oryginalne futerały na batuty z drewna bambusowego, które zachowały się w kolekcji jego wnuka, Krzysztofa Słowińskiego.

Bibliografia: L.T. Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, PWM, Kraków 1964; Encyklopedia muzyki, pod red. A. Chodkowskiego, Warszawa 2001; M. Kosińska, [Zdzisław Górzyński], Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, czerwiec 2008: https://culture.pl/pl/tworca/zdzislaw-gorzynski [dostęp 12.2017].

Gray, Alex

Alex Gray, dyrygent orkiestry Banknock Colliery Brass Band (orkiestry dętej kopalni węgla w Banknock w Szkocji), założonej w maju 1912 r. przez górników we wsi Dennyloanhead (niedaleko Banknock). Orkiestra działała przynajmniej do 1931 r., wówczas już pod kierunkiem innego dyrygenta. Pamiątkowa batuta, datowana na 1912 r., według inskrypcji podarowana Alexowi Grayowi przez członków tej orkiestry dętej, zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 104).

Bibliografia: G. Holman, Brass Bands of the British Isles: a historical directory, [s.l.] 2018 [dokument elektroniczny, dostęp 05.2018]

Greenwood E.

E. Greenwood, dyrygent chóru Band of Hope w Laygate (przypuszczalnie dzielnica miasta South Shields) w Wielkiej Brytanii, od którego otrzymał batutę w kwietniu 1909 r. Batuta zachowała się w zbiorach J.S. Witkiewicza (nr JSW 107). Zespoły muzyczne Band of Hope były związane z działalnością chrześcijańskiej organizacji charytatywnej o tej samej nazwie, propagującej trzeźwość wśród dzieci i młodzieży z klasy robotniczej w Wielkiej Brytanii.

Griebe, Wilhelm

Wilhelm Griebe, dyrygent towarzystwa chóralnego “Oberspree” w 1925 r. Jego batuta z dedykacją od chóru zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 80).

Hagemann

Hagemann (imię nieznane), dyrygent zespołu Liedertafel w Warburgu w 1921 r. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 136).

Hambleton G. A.

G.A. Hambleton, dyrygent bliżej nieznanego chóru (prezbiteriańsko-metodystycznego?) w Wielkiej Brytanii. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 101).

Hancock, Charles

Charles Hancock, (ur. 4 I 1852 w Islington, zm. 6 II 1927), dyrygent, organista, kompozytor, absolwent Royal College of Organists oraz Uniwersytetu w Oksfordzie. Od 1875 r. dyrygent orkiestry New Musical Society w Leicester. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się jego batuta (nr JSW 27) z pamiątkową inskrypcją z okazji wykonania oratorium G.F. Haendla "Izrael w Egipcie" w dniach 4 i 23 marca 1897 r. - być może w Leicester, gdzie według prasy wykonanie tego oratorium przez New Musical Society pod batutą Ch. Hancocka miało miejsce m.in. 5 marca 1897 r.

Bibliografia: F.W. Thornsby, Dictionary of organs and organists, H. Logan & Company, Bournemouth 1912, s. 283; „The Musical Times and Singing Class Circular”, vol. 38: 1897 nr 650, s. 268, JSTOR: http://www.jstor.org/stable/3367772 (dostęp 12.2017).

Harland, Harry

Harry Harland, dyrygent angielski. W latach 1912-1951 kierował męskim chórem The Prudhoe Gleemen, założonym w 1903 r. przy kościele metodystycznym, początkowo w miejscowości Wylam, potem Prudhoe (zespół nadal istnieje). Dyrygent osiągał z zespołem liczne sukcesy, m.in. drugą nagrodę w kategorii chórów męskich na czwartym turnieju muzycznym North of England w Newcastle (maj-czerwiec 1922 r.). W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się pamiątkowa batuta, podarowana dyrygentowi w 1914 r. przez kierowany przez niego chór (na batucie widnieje wcześniejsza nazwa chóru Prudhoe Wesleyan Church Choir). Z tą samą batutą Harland wystąpił z zespołem (już pod nazwą The Prudhoe Gleemen) 19 sierpnia 1924 r. na zamku Alnwick, rezydencji książąt Northumberland, podczas wizyty angielskiej królowej Marii, żony króla Jerzego V, o czym zaświadcza zachowany program koncertu z podpisem królowej oraz okolicznościowy list.

Bibliografia: Prudhoe Gleemen (strona zespołu), http://www.prudhoegleemen.org.uk/history.htm [dostęp 12.2017]; Extra Supplement: The Competition Festival Record, “The Musical Times”, Vol. 63 nr 953 (1.07.1922), s. 1-2.

Higham S.

S. Higham, dyrygent chóru kościelnego w Wielkiej Brytanii (nazwa kościoła i zespołu ukryta w skrócie BHBC). Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu i datą 15 lipca 1897 zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 109).

Hormann, Carl

Carl Hormann, chórmistrz działający w Austrii na początku XX w. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się jego srebrna batuta z 1908 r. o wyjątkowym kształcie przypominającym berło (nr JSW 122), z dedykacją dla dyrygenta od towarzystwa śpiewaczego w miejscowości austriackiej Laa an der Thaya, podarowana w uznaniu jego zasług dla zespołu.

Horowitz, Richard

Richard Samuel Horowitz (ur. 3 II 1924 w Nowym Jorku, zm. 2 XI 2015 w Manhasset w stanie Nowy Jork), muzyk, perkusista orkiestry nowojorskiej Metropolitan Opera oraz wybitny twórca batut dyrygenckich. Jego pracownia mieściła się w Nowym Jorku (Queens), swoje wyroby sygnował  odręcznym podpisem "R. Horowitz". Był znany z projektowania  indywidualnie dla danego dyrygenta, dopasowując cechy batuty do budowy ciała. Wielu słynnych dyrygentów posługiwało się jego pałeczkami, m.in. Leonard Bernstein, James Levine, Karl Böhm, Sarah Caldwell, Colin Davis, Christoph von Dohnanyi, Erich Leinsdorf, Thomas Schippers, José Serebrier, a z polskich Kazimierz Kord. Kilka obiektów z warsztatu Richarda Horowitza zgromadził w swojej kolekcji Janusz Marynowski, dyrektor orkiestry Sinfonia Varsovia.

Bibliografia: M. Fox, Richard Horowitz, Accidental Craftsman of Conductors’ Batons, Is Dead at 91, "New York Times" 13.11.2015, dostęp online: https://www.nytimes.com/2015/11/12/arts/music/richard-horowitz-renowned-timpanist-and-craftsman-of-conductors-batons-dies-at-91.html; Batuta - przedłużenie ręki dyrygenta, [bez autora], Onet, dostęp online: https://wiadomosci.onet.pl/batuta-przedluzenie-reki-dyrygenta/tzxw3

Jackson, W.F.W.

W.F.W. Jackson, organista, absolwent Oxfordu w stopniu bakałarza (mus. bachelor), którego pamiątkowa batuta zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 83). Prawdopodobnie tożsamy z W.F.W. Jacksonem, koncertującym organistą i pianistą, absolwentem Oxfordu (najpóźniej w 1883 r.), kompozytorem utworów muzycznych „The Exile's Farewell: a Reverie for Voice and Violin” (wyd. Londyn 1890) oraz „Three English Part Songs. I. Britannia. II. In the Springtime. III. A Pastoral” (wyd. Strathearn 1897). Batutę podarowano jako wyraz szacunku wobec muzyka i opatrzono dedykacją z datą 8 XI 1894 r. i miejscem – kościołem św. Pawła (bez miasta).

Bibliografia: „The Musical Times and Singing Class Circular”, vol. 24:1883 nr 481, s. 160-162; vol. 38: 1897 nr 651, s. 327; E. Beveridge, A Bibliography of Works Relating to Dunfermline and the West of Fife, William Clark & Son, Dunfermline 1901 [dostęp online: 12.2017]; WorldCat: www.worldcat.org [dostęp 12.2017].

Januszewski, Antoni

Antoni Januszewski (ur. 31 V 1863 w Opinogórze k. Ciechanowa, zm. 22 VII 1930 w Płocku), pedagog, dyrygent orkiestr dętych i symfonicznych. Kształcił się w Instytucie Muzycznym w Warszawie u Henryka Komana (fortepian), Jana Śliwińskiego (organy) oraz Michała Sobolewskiego (obój). Osiadł w Płocku, gdzie działał aktywnie jako pedagog, dyrygent chórów szkolnych oraz orkiestr wojskowych i cywilnych. Był długoletnim dyrygentem chórów i orkiestry symfonicznej Płockiego Towarzystwa Muzycznego. Dyrygował także orkiestrą 15. Perejasławskiego Pułku Dragonów, od którego otrzymał w 1907 r. batutę, zachowaną w zbiorach Muzeum Teatralnego w Warszawie.

Bibliografia: L.T. Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, Kraków 1964

Jones, J.

J. Jones, dyrygent lub osoba zasłużona dla zespołu muzycznego przy kościele metodystów (Wesleyan Chapel) w Northwood (Wielka Brytania) w 1905 r. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od Outing Club zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 159).

Karn Frederic James

Frederic James Karn (ur. ?, zm. 2 XII 1940 w Cranleigh, Surrey), dyrygent, organista i kompozytor, autor licznych publikacji muzycznych nt. harmonii, kompozycji i in. Absolwent Uniwersytetu w Cambridge, w 1885 r. uzyskał stopień muzycznego bakałarza, w 1889 r. tytuł doktora sztuk muzycznych w Uniwersytecie w Toronto. Dyrektor London College of Music. Jego pamiątkowa, wyjątkowo zdobiona batuta z dedykacją od komitetu i chóru London College of Music z datą 28 maja 1908 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 28).

Bibliografia: Alumni Cantabrigienses: a biographical list of all known students, graduates and holders of office at the University of Cambridge, from the earliest times to 1900, vol. 2, ed. by J. Venn, J.A. Venn, Cambridge University Press, Cambridge, cop. 2011.

Kirkland, J.P.

J.P. Kirkland, dyrygent chóru St. Margaret w szkockiej miejscowości Fairlie (najprawdopodobniej przy tamtejszym kościele św. Małgorzaty) w 1934 r. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 19).

 

Koch, Carl

Carl Koch, dyrygent chóru w synagodze w Wiesbaden w latach 80. XIX w., przynajmniej 1880-1885. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 150).

Bibiografia: Allemania Judaica: Arbeitsgemeinschaft für die Erforschung der Geschichte der Juden im süddeutschen und angrenzenden Raum, http://www.alemannia-judaica.de/wiesbaden_synagoge.htm [dostęp 12.2017].

Kohr (?), W.H.

W.H.(?) Kohr (?), bliżej nieznany dyrygent angielski lub amerykański; jego nazwisko jest widoczne na dedykacji batuty, zachowanej w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 98).

Lemoine I.

I. Lemoine, dyrygent zespołu muzycznego w St. Géry-Boussu (Belgia?) w 1906 r. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 16).

Lisle, John

John Lisle, dyrygent chóru przy kościele metodystów w miejscowości Cullercoats (Wielka Brytania). Pamiątkowa batuta z 1887 r. z dedykacją dla dyrygenta od chóru i przyjaciół zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (JSW 163). Dyrygent prawdopododobnie pochodził ze społeczności Cullercoats; nazwisko Lisle w związku z chórem (Lisle’s choir) pojawia się w kronice miejscowości jeszcze w latach 30. XX w.

Bibiografia: L.G. Reed, Cullercoats Village 1292-1950, [s.l.], cop. 2014, dostęp online: https://books.google.pl [12.2017].

Mankielewicz, Michał

Michał Mankielewicz (ur. 8 IX 1855 w Dąbrowie, zm. 16 V 1911 w Warszawie), znany jubiler warszawski. W 1880 r. w Warszawie założył pracownię przy ul. Senatorskiej 22 oraz magazyn w gmachu Teatru Wielkiego, działający przynajmniej do 1942 r. (wówczas prowadzony przez następców M.). Oferował wysokiej klasy wyroby jubilerskie (w tym brylanty) oraz srebrne przedmioty różnego rodzaju. Był postacią znaną w Warszawie z zamiłowania do teatru oraz artystów, dla których bywał hojnym mecenasem. Według wspomnień aktorów Edmunda Rygiera i Jerzego Leszczyńskiego, Mankielewicz podarował młodemu Paderewskiemu fortepian Bechstein, gdy ten pracował na skromnym stanowisku nauczyciela w Warszawie i nie miał środków na własny instrument. Mankielewicz został pochowany na Powązkach, podczas pogrzebu grała orkiestra dęta Teatru Wielkiego. W zbiorach Muzeum Teatralnego TW-ON zachowała się batuta dyrygenta Cezara Trombiniego, wykonana prawdopodobnie w pracowni M. Mankielewicza.

R. Bobrow, Srebra warszawskie 1851-1939: cz. 1: Srebra ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie [katalog wystawy], Muzeum Narodowe, Warszawa 1997; J. Leszczyński, Z pamiętnika aktora, Czytelnik, Warszawa 1958 s. 11, 216; „Kurier Warszawski” z 22.05.1911; K. Wodarska-Ogidel, Cesare Trombini i jego batuta [w:] Teatr. Refleksy i refleksje. Zbiory Muzeum teatralnego w Warszawie, red naukowa A. Kruczyński, Warszawa 2017

Marshman W.F.

W.F. Marshman, dyrygent działający w Wielkiej Brytanii, którego pamiątkowa batuta, podarowana mu przez członków jego zespołu w styczniu 1905 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 81). Prawdopodobnie tożsamy z W.F. Marshmanem, dyrygentem chóru mieszanego Manfield Choir z Northampton, który wraz z chórem brał udział m.in. w festiwalach w Nottingham 25 października 1913 r. (bez nagrody) oraz w Londynie w Kryształowym Pałacu (Crystal Palace) 22 listopada 1913 r., gdzie zajęli trzecie miejsce. W maju 1921 r. na festiwalu w Glasgow Manfield Choir pod kierunkiem W.F. Marshmana zdobył dwa pierwsze miejsca w kategorii chórów żeńskich oraz mieszanych, będąc jedynym chórem z Anglii w konkursie. Przy okazji w relacji prasowej nadmieniono, że tylko 3-4 dyrygentów (nie podano na ilu pozostałych) używało batuty.

Bibliografia: „The Musical Times”, vol. 54: 1913 nr 850 z 1.12.1913: Extra Supplement: The Competition Festival Record; vol. 62: 1921, nr 940 z 1.06.1921: Extra Supplement… jw. [dostęp: JSTOR, 12.2017]; D. Peel, The early days of the Northamptonshire musical competitions, „Northamptonshire Past and Present” vol. 2: 1957 nr 4, http://www.northamptonshirerecordsociety.org.uk/eNpp/NppNo10_b.pdf [dostęp online 12.2017].

Marx, Wilhelm

Wilhelm Marx, dyrygent towarzystwa muzycznego Poppelsdorfer Quartett Verein w Poppelsdorf (dziś dzielnica Bonn, Niemcy). Jego pamiątkowa batuta z dedykacją z 1867 r. zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 1), jest to prawdopodobnie najstarsza batuta w tej kolekcji oraz najstarsza, prezentowana w niniejszym portalu.

Michałowski, Aleksander

Aleksander Michałowski (ur. 17 maja 1851 w Kamieńcu Podolskim, zm. 17 października 1938 w Warszawie), pianista, kameralista, kompozytor i pedagog. Uczeń wielu wybitnych muzyków XIX wieku – Ignaza Moschelesa i Karla Heinricha Reineckego w Lipsku, Carla Tausiga w Berlinie. Jako pianista zadebiutował w 1868 (lub 69) r. koncertem e-moll F. Chopina w sali Gewandhaus w Lipsku. Był wybitnym wykonawcą dzieł Fryderyka Chopina, wielokrotnie konsultował interpretację Chopina z jego uczniem, Karolem Mikulim. Znał Clarę Wieck, z którą grywał utwory Roberta Schumanna. W latach 1874-1918 był związany z Instytutem Muzycznym w Warszawie, od 1891 r. jako profesor fortepianu. Wykształcił kilka pokoleń wybitnych pianistów i muzyków (m.in. Wandę Landowską i Władysława Szpilmana), stając się twórcą polskiej szkoły pianistycznej XIX i XX w. Pozostawił liczne nagrania swojej gry, m.in. dla wytwórni Syrena Electro. W swojej dawnej kolekcji posiadał batutę przypuszczalnie należącą do Stanisława Moniuszki, obecnie własność Muzeum Teatralnego w Warszawie.

Bibliografia: Encyklopedia muzyki, pod red. A. Chodkowskiego, wyd. 2 popr., Warszawa 2001; M. Kosińska, Aleksander Michałowski, w: www.culture.pl (Polskie Centrum Informacji Muzycznej, Związek Kompozytorów Polskich, 2007); Aleksander Michałowski, w: Historyczne interpretacje utworów Fryderyka Chopina, www.bn.org.pl/chopin/

Mikitiuczek, Mikołaj

Mikołaj Mikitiuczek (ur. w Węgrowie ok. 1882, zm. 28 VII [VIII?] 1949, pochowany na cmentarzu rzymskokatolickim w Siedlcach), muzyk, dyrygent o znaczeniu lokalnym. W okresie międzywojnia dyrygował orkiestrą strażacką. Wiadomo, że czasie II wojny był poszukiwany przez gestapo. Jego batuta, podarowana przez córkę dyrygenta, znajduje się w zbiorach Muzeum Teatralnego w Warszawie.

Bibliografia: Informacje Katarzyny Wodarskiej-Ogidel (Muzeum Teatralne) na podst. m.in. informacji córki M. Mikitiuczka; dane z nagrobka na cmentarzu w Siedlcach: www.polski-cmentarz.pl/siedlce/grobonet/start.php?id=detale&idg=2023332&inni=0&cinki=1

Moniuszko, Stanisław

Stanisław Moniuszko (ur. 5 V 1819 w Ubielu k. Mińska, zm. 4 VI 1872 w Warszawie), wybitny polski kompozytor, dyrygent oper, orkiestr symfonicznych i chórów, pedagog. Dziś pamiętany głównie jako kompozytor operowy, choć dyrygentura pełniła w jego życiu artystycznym równie ważną rolę jak działalność kompozytorska. Bogatą wiedzę i praktykę w zakresie dyrygentury zdobył na studiach w Berlinie u K.F. Rungenhagena, prowadzącego berlińską Singakademie. Po powrocie do Wilna działał jako organista i dyrygent chóru w kościele św. Jana, wykonując bogaty symfoniczny repertuar. Ubiegał się bez powodzenia o stanowisko dyrygenta Orkiestry Teatrów Cesarskich w Petersburgu. W 1848 osobiście prowadził premierę własnej opery Halka (w wersji 2-aktowej). W 1854 założył razem z Achillesem Bonoldim Towarzystwo im. św. Cecylii, którego koncertami dyrygował. Od 1858 był pierwszym dyrygentem Opery Polskiej w Teatrze Wielkim w Warszawie, gdzie działał niemal 15 lat, wystawiając m.in. wszystkie swoje opery. W zbiorach Muzeum Teatralnego Teatru Wielkiego - Opery Narodowej w Warszawie zachowała się batuta (nr inw. MT/IV/114), która według tradycji rodzinnej należała do Stanisława Moniuszki (otrzymał ją od niego Aleksander Michałowski) - nie jest to jednak informacja potwierdzona.

Bibliografia: L.T. Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, PWM, Kraków 1964.

Moodie, James

James Moodie, dyrygent i kompozytor, działający w szkockiej miejscowości Dunfermline przynajmniej od 1888 r. Nazwisko Jamesa Moodiego (lub młodszej osoby o tym samym nazwisku?) pojawia się także w polskim kontekście. Jako dyrektor muzyczny Carnegie Dunfermline Trust (Fundacji Carnegiego) wspierał rozwój muzyczny wybitnego polskiego basa Mariana Nowakowskiego, który od 1940 r. stacjonował w pobliżu Dunfermline jako żołnierz polskiej armii. Moodie prowadził też koncerty z udziałem chóru Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (The Polish Army Choir) do którego wstąpił Nowakowski. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się pamiątkowa batuta Jamesa Moodiego z dedykacją od chórów mieszanych w Dunfermline z datą 4 kwietnia 1888 (nr JSW 111).

Bibliografia: “The Musical Times” vol. 75: 1934 nr 1092, s. 185, JSTOR: http://www.jstor.org/stable/919684 [dostęp: 12.2017], vol. 83:1942 nr 1192 s. 190, JSTOR: http://www.jstor.org/stable/921027 [dostęp 12.2017]; Marian Nowakowski, „The Herald” 25.04.2000, dostęp online: http://www.heraldscotland.com/news/12192427.Marian_Nowakowski/ [12.2017]; The Bass, http://www.maestro.net.pl/document/Komorowska/Nowakowski.pdf [dostęp 12.2017].

Müller

Müller (imię nieznane), dyrygent i trębacz sztabowy (Stabstrompeter) niezidentyfikowanej wojskowej, niemieckiej orkiestry dętej z 1900 r. Jego batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 138).

Murphy H.

H. Murphy, dyrygent ewangelickiego chóru młodzieżowego Duke Street Church w 1921 r. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 86).

Nicholas, A.

A. Nicholas, dyrygent działający w Birmingham pod koniec XIX w. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta (JSW 160) z dedykacją dla dyrygenta od klasy śpiewu z Burlington Hall - z recenzji prasowej koncertu A. Nicholasa z 1898 r. wynika, że była to prawdopodobnie nazwa szkoły męskiej w Aston, dzielnicy Birmingham.

Bibliografia: „The Musical Times and Singing Class Circular”, vol. 39: 1898 nr 668, s. 676, JSTOR: http://www.jstor.org/stable/3368275 [dostęp: 12.2017].

Paderewski, Ignacy Jan

Ignacy Jan Paderewski (ur. 6 XI 1860 w Kuryłówce na Podolu, zm. 29 VI 1941 w Nowym Jorku), polski pianista, kompozytor, pedagog, polityk. Jeden z najwybitniejszych polskich muzyków o światowej sławie i szerokich wpływach politycznych. Jego nadzwyczajna kariera pianistyczna jest powszechnie znana, a znaczenie jego działań politycznych, zwłaszcza na rzecz odzyskania niepodległości Polski w 1918 r., bezsprzeczne. Paderewski bodaj nigdy nie wystąpił w roli dyrygenta, mimo to został obdarowany dwiema batutami, które zachował w swoich kolekcjonerskich zbiorach (obecnie należą do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie). Jedna z nich została podarowana pianiście podczas recitalu w grudniu 1901 r. w Poznaniu (17 lat przed słynnym przemówieniem Paderewskiego do mieszkańców Poznania, będącym zarzewiem Powstania Wielkopolskiego). Jest wyjątkowo ozdobna, z jednej strony zwieńczona lirą z wieńcem laurowym, z drugiej ozdobnym elementem przypominającym koronę, na okuciu widnieje dedykacja od Edmunda Rygiera oraz artystów poznańskiego Teatru Polskiego. Druga z batut, także bogato zdobiona, została podarowana 18 listopada 1888 r. dyrygentowi Janowi Quattriniemu przez wdzięcznych studentów Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie 27 listopada 1935 r. sprezentowana Paderewskiemu przez potomka Quattriniego. Batuty te obrazują drugie – obok pierwszego praktycznego – znaczenie tego rodzaju przedmiotów, jako cennych podarunków dla dyrygentów (lub szerzej: muzyków), swego rodzaju biżuterii muzycznej o symbolice związanej głównie z muzyką, ale także z władzą. Batuta podarowana Paderewskiemu w 1901 r. w Poznaniu z jednej strony była prezentem odpowiednim dla muzyka, z drugiej prawdopodobnie oznaczała symboliczne uznanie przywództwa politycznego – w przypadku słynnego pianisty i równocześnie polityka-patrioty kontekst władzy wydaje się tutaj uzasadniony.

Bibliografia: M. Perkowska-Waszek, Paderewski Ignacy Jan, w: Encyklopedia muzyczna PWM, część biograficzna, pod red. E. Dziębowskiej, t. n-pa, PWM, Kraków 2002; Paderewski [katalog wystawy], red. merytoryczna J. Bojarska-Cieślik, M. Pinker, J. Popkowska, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2018, s. 56, 242.

Palmer, H.R.

H.R. Palmer, dyrygent chóru we wschodniej dzielnicy Brooklynu (Nowy Jork) w 1885 r. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 132).

Parker, James

James Parker, w 1927 r. dyrygent orkiestry dętej Jamestown & Vale of Leven Silver Band, działającej w latach 1892 - ok. 1931 w szkockiej miejscowości Jamestown w regionie Vale of Leven. Pamiątkowa batuta dyrygenta z dedykacją od zespołu zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 142). Jej forma prawdopodobnie nawiązuje do nazwy Silver Band, często używanej przez angielskie orkiestry dęte - drewniany trzon batuty jest niemal całkowicie objęty srebrnym okuciem.

Bibliografia: G. Holman, Brass bands of the British Isles: a historical directory, [s.l.], 2018 [dokument elektroniczny, dostęp 05.2018].

Pemberton J.

J. Pemberton, dyrygent działający w Wielkiej Brytanii na początku XX w. Jego pamiątkowa batuta z dedykacją od członków zespołu The Diamond Jubilee Band, podarowana w 1901 r. lub później, zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 95). Prawdopodobnie tożsamy z J. Pembertonem, dyrygentem orkiestr dętych, takich jak Upper Norwood Temperance Band w 1901 r., Catford Diamond Jubilee Brass Band w latach 1901-1902, Bromley Borough Band w 1903 r.

Bibliografia: G. Holman, Brass bands of the British Isles: a historical directory, [s.l.] 2018 [dokument elektroniczny, dostęp 05.2018]

Piotrowski, Michał

Michał Piotrowski (ur. 1875, zm. 19 III 1944 w Warszawie), dyrygent chórów, pedagog, kompozytor. Kształcił się w Instytucie Muzycznym w Warszawie u Antoniego Sygietyńskiego (fortepian) i Zygmunta Noskowskiego (kompozycja). Pracował początkowo w Łomży, następnie w Warszawie, gdzie był dyrygentem kilku amatorskich chórów, m.in. chóru mieszanego Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. Uczył także śpiewu w szkołach średnich. W zbiorach Muzeum Teatralnego w Warszawie zachowała się pamiątkowa batuta, podarowana dyrygentowi od uczniów Szkoły Kupieckiej w 1914 r.

Bibliografia: L.T. Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, Kraków 1964

Quattrini, Jan

Jan Quattrini (ur. 13 V 1822 w Brescii we Włoszech, zm. 10 IV 1893 w Warszawie), dyrygent oper i orkiestr symfonicznych, flecista, pedagog, dyrektor opery. Wykształcony w Królewskim Konserwatorium Muzycznym w Mediolanie, w wieku zaledwie 17 lat został dyrygentem opery w Mantui. Do 1840 r. działał we Włoszech, następnie był dyrygentem opery włoskiej w Berlinie. Od 1843 r. działał w Warszawie, początkowo jako dyrygent trupy operowej Evasia Rocca występującej w Teatrze Wielkim, następnie zatrudniony tam na stanowisku dyrygenta chórów. W 1844 r. zastąpił Henryka Karola Litolffa na stanowisku głównego dyrygenta opery w Teatrze Wielkim, aż do objęcia stanowiska przez S. Moniuszkę. Prowadził ponad sto oper, w tym wiele wprowadził na polską scenę. W jego bogatej działalności operowej, w której wiodącą rolę miała muzyka włoska, było też wystawienie z sukcesem w Warszawie premiery Halki Moniuszki, którą dyrygował  1 I 1858 r. Założył Szkołę Operową przy Teatrze Wielkim, gdzie jako znakomity pedagog wykształcił wielu znanych uczniów. Organizował także koncerty symfoniczne na cele dobroczynne, m.in. wielokrotnie występował jako dyrygent w Salach Redutowych na rzecz studentów Uniwersytetu Warszawskiego – świadectwem tego jest batuta podarowana mu przez wdzięcznych studentów, zachowana w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. W 1891 r. ze względu na stan zdrowia zakończył działalność w operze, następnie pełnił jeszcze funkcję dyrektora muzycznego w kościele Pijarów w Warszawie.

Bibliografia: Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, na podst. materiałów S. Dąbrowskiego oprac. red. Z. Raszewski i in., Warszawa 1973; L.T. Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, PWM, Kraków 1964

 

 

Rees, David

David Rees, dyrygent chóru Band of Hope w regionie Mynydd Bach (Walia), od którego otrzymał batutę z okazji pierwszego dyrygowania chórem w dniu 28 marca 1914 r. Batuta zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 17). Zespoły muzyczne Band of Hope były związane z działalnością chrześcijańskiej organizacji charytatywnej o tej samej nazwie, propagującej trzeźwość wśród dzieci i młodzieży z klasy robotniczej w Wielkiej Brytanii. 

Rygier, Edmund

Edmund Rygier, pseud. Nowicki (ur. 15 VIII 1853 w Warszawie, zm. 18 X 1922 W Toruniu), polski aktor i reżyser. Uczył się aktorstwa w Warszawie u Jana Chęcińskiego, a następnie (po pięcioletnim okresie służby w wojsku rosyjskim) w Szkole Dramatycznej E. Derynga w Warszawie. Jako aktor występował głównie w Warszawie i innych scenach na ziemiach polskich. Najbardziej zasłużył się jako dyrektor teatrów w Poznaniu (Teatr Polski 1896-1908), Krakowie, Lublinie i Lwowie. Od czasów młodości w Warszawie przyjaźnił się z I.J. Paderewskim. W 1901 r. z okazji recitalu w Poznaniu Paderewski otrzymał bogato zdobioną batutę oraz wieniec laurowy ze srebra złoconego, ufundowane przez Rygiera, ówczesnego dyrektora Teatru Polskiego oraz artystów sceny poznańskiej. Oba przedmioty, w tym batuta z grawerowaną dedykacją, znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

Bibliografia: Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, na podst. materiałów S. Dąbrowskiego oprac. red. Z. Raszewski i in., Warszawa 1973, s. 616-617; Encyklopedia Teatru Polskiego, http://www.encyklopediateatru.pl/osoby/44727/edmund-rygier#, dostęp online 12.2017; J. Leszczyński, Z pamiętnika aktora, Czytelnik, Warszawa 1958, s. 216-220; Paderewski [katalog wystawy], red. merytoryczna J. Bojarska-Cieślik, M. Pinker, J. Popkowska, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2018, s. 56, 242.

Sheddon, W.

W. Sheddon, dyrygent (?) którego pamiątkowa batuta z 1878 r. z dedykacją od zespołu Excelsior Flute Band (miasto nieznane, prawdopodobnie Wielka Brytania) zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 3).

Sonnenfeld, Adolf Gustaw

Adolf Gustaw Sonnenfeld (ur. 19 IX 1837 we Wrocławiu, zm. 28 V 1914 w Warszawie), dyrygent orkiestr symfonicznych, skrzypek, kompozytor operetek, wodewilów i baletów. Początkowo kształcił się w grze na skrzypcach we Wrocławiu (ówcześnie Breslau), gdzie grał w orkiestrach od 13. roku życia. Od 1954 r. kształcił się w Lipsku w zakresie gry skrzypcowej i kompozycji. W 1857 r. przybył z orkiestrą Emanuela Bacha do Warszawy, gdzie pozostał do końca życia, stając się jednym z najpopularniejszych i zasłużonych dyrygentów. Występował w Warszawie w orkiestrze legniczanina Beniamina Bilsego, następnie założył własną Orkiestrę Warszawską, która z powodzeniem występowała w Dolinie Szwajcarskiej w Warszawie. Komponował opery, operetki, muzykę baletową, muzykę do wodewilów oraz liczne utwory rozrywkowe. Po 1870 r. (na datę 1872 wskazywałyby obchodzone jubileusze, jeden z nich uwieczniony na zachowanej batucieuu) był dyrygentem w Teatrze Wielkim w Warszawie oraz licznych teatrzykach ogródkowych, dla których komponował muzykę. Publikował nuty pod własnym nazwiskiem lub pseudonimem G. Adolfson, m.in. lekkie utwory, opracowania, zbiory jak np. Melodye z oper i inne ulubione, liczne transkrypcje, w tym też utworów Chopina i Moniuszki itp. (zachowane nuty można odnaleźć w katalogach Biblioteki Narodowej i zbiorach cyfrowych Polony). Jego żoną była Ludwika Konopka, aktorka. W zbiorach Muzeum Teatralnego w Warszawie zachowała się batuta podarowana dyrygentowi przez rodzinę Seydlów z okazji jubileuszu 20-lecia pracy w 1892 roku.

Bibliografia: Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, na podst. materiałów S. Dąbrowskiego oprac. red. Z. Raszewski i in., Warszawa 1973; L.T. Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, PWM, Kraków 1964; L.T. Błaszczyk, Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX i XX wieku: słownik biograficzny, Warszawa 2014; katalogi Biblioteki Narodowej

Spurr, J.W.

J.W. Spurr, dyrygent zespołu Birstall P.S.A. Band w Birstall (Wielka Brytania). W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się jego batuta z 1894 r. z dedykacją od zespołu (nr JSW 157).

Steel, Alfred

Alfred Steel, dyrygent chóru (być może przy kościele metodystycznym) w 1886 r. w Rothwell (Wielka Brytania). W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się jego batuta z dedykacją od chóru i przyjaciół. Batuta wyróżnia się przez oryginalne motywy nadwodnych ptaków (nr JSW 127).

Strauss, Johann (syn)

Johann Strauss (syn; ur. 25 X 1825 w Wiedniu, zm. 3 VI 1899 w Wiedniu), jeden z najsłynniejszych kompozytorów lekkiej muzyki, dyrygent i skrzypek, syn Johanna Straussa (ojca), kompozytora i dyrygenta. Skomponował ok. 500 utworów, głównie walców wiedeńskich (najsłynniejsze to Nad pięknym modrym Dunajem, Wiedeńska krew, Opowieści Lasku Wiedeńskiego itd.) i operetek (Zemsta Nietoperza, Baron Cygański). Zanim oddał się kompozycji, dyrygował własną orkiestrą, z którą (po połączeniu jej z zespołem zmarłego ojca) odbył podróże artystyczne po Europie i Stanach Zjednoczonych.
W rodzinie Straussów było wielu dyrygentów, poczynając od Johanna ojca (1804-1849), przez wymienionego wyżej Johanna syna, jego braci Josefa i Eduarda, po syna Eduarda - Johanna Straussa wnuka (1866-1939). W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta (nr JSW 118) należąca według tradycji do Johanna Straussa (prawdopodobnie syna). Batuta nosi ślad zaginionej tabliczki z inskrypcją.

Bibliografia: Encyklopedia muzyki, pod red. A. Chodkowskiego, Warszawa 2001; M. Linhardt, Strauss, w: Musik in Geschichte und Gegenwart, www.mgg-online.com [dostęp 12.2017].

Summers, Geo[rg]

Summers, Geo[rg?], dyrygent angielski, którego pamiątkowa batuta, podarowana w 1902 r. przez członków chóru [?] o nazwie Bethesda, zachowała się w kolekcji K. Słowińskiego. Inskrypcja na batucie nie podaje miejscowości lub też jest to miejscowość Bethesda w Walii.

Trombini, Cezar

Cezar (Cesare) Trombini (ur. 18 II 1835 lub 1839 w Padwie, zm. 15 VIII 1898 w Wenecji), włoski dyrygent oper i orkiestr symfonicznych, skrzypek-wirtuoz, pedagog i kompozytor. Od dzieciństwa wybitnie uzdolniony muzycznie, kształcił się w grze skrzypcowej i kompozycji w Wiedniu. Mimo sukcesów które odnosił jako skrzypek, poświęcił się dyrygenturze – od ok. 1855 r. podróżował z włoskimi zespołami operowymi po Europie. Jego pobyt na ziemiach polskich datuje się od 1873 r., gdy przyjechał z zespołem operowym Francesco (Franciszka) Ciaffeiego do Warszawy i już w grudniu tego roku poprowadził pierwszą premierę jako dyrygent sceny włoskiej w Teatrze Wielkim. Prowadził także klasę śpiewu solowego w Instytucie Muzycznym w Warszawie. W 1875 r. został mianowany dyrektorem opery. W latach 1881-1889 dyrygował w Petersburgu, następnie wrócił do Warszawy, gdzie ponownie objął stanowisko profesora śpiewu solowego, był też kierownikiem klasy orkiestrowej w Instytucie Muzycznym. W 1891 r. powtórnie został pierwszym dyrygentem opery w Teatrze Wielkim, bywał także dyrygentem koncertów symfonicznych orkiestry Teatru Wielkiego. Jego zasługą jest wystawienie licznych oper i dramatów muzycznych po raz pierwszy w Warszawie, w tym dzieł R. Wagnera (jak np. Lohengrin w 1879 r.). Był znany z wybitnego talentu dyrygenckiego i pedagogicznego a także prowadzenia całych przedstawień bez partytury, niekiedy też występował w roli skrzypka. Jego żoną była Emilia Trombini z Dąbrowskich, śpiewaczka, a córką Margerita Kazuro-Trombini (1891-1979), pianistka, klawesynistka i pedagog, jurorka m.in. wielu Konkursów Chopinowskich. W zbiorach Muzeum Teatralnego w Warszawie zachowała się bogato zdobiona, pamiątkowa batuta, upamiętniająca jubileusz 50-lecia działalności artystycznej dyrygenta, podarowana mu 11 maja 1895 r. przez zespół Teatru Wielkiego.

Bibliografia: L.T. Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, PWM, Kraków 1964; Encyklopedia muzyki, pod red. A. Chodkowskiego, wyd. 2 popr., Warszawa 2001; Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, na podst. materiałów S. Dąbrowskiego oprac. red. Z. Raszewski i in., Warszawa 1973

Unger, Rose

Rose Unger, dyrygentka angielska lub amerykańska, której batuta zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 154). Batuta nosi dedykację z 1933 r. od bliżej nieznanej orkiestry G.I., prawdopodobnie z okazji wygranego konkursu.

Veit, Heinrich

Heinrich Veit, dyrygent Brünner Typographen Sängerbund (związku śpiewaczego typografów, tzn. drukarzy, zapewne pochodzenia niemieckiego) w Brnie w ówczesnej Czechosłowacji, dziś Czechy. Zespół istniał w Brnie od 1873 r., organizował koncerty, bale, występy charytatywne. Hasło zespołu brzmiało „Gutenberg ist unser Hort, im Liede wie im Wort!”, co oznacza „Gutenberg jest naszym skarbem, w pieśni i w słowie”. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się pamiątkowa batuta Heinricha Veita (nr JSW 114) z dedykacją od zespołu i datą 4-6 VI 1927.

Bibliografia: Brno, Typographen- Sängerbund (Pěvecký spolek typografů): http://spolky.profitux.cz/b/bm/tsb1873.html [dostęp online 12.2017]; “Musicologica Slovaca” 2014 nr 2, http://uhv.sav.sk/wp-content/uploads/2017/10/Musicologica2014_2.compressed-1.pdf [dostęp 12.2017].

Waddell, John Spence

John Spence Waddell, dyrygent chóru Willesden District Choir z Londynu, którym zdobywał pierwsze nagrody na konkursach chóralnych w Londynie. Jego pamiątkowa batuta bez dedykacji, ale z towarzyszącymi jej pamiątkowymi medalionami zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 35). Medaliony świadczą o zdobytych pierwszych nagrodach z chórem Willesden District Choir w latach 1904, 1905 i 1907 r., czwarty medalion pochodzi z festiwalu Free Church Musicians Union z 1911 r. Według sprawozdań prasowych Waddell był dyrygentem tegoż chóru w latach ok. 1904-1914, stale zdobywając laury w konkursach.

Bibliografia: “The Musical Times”, vol. 45: 1904 nr 737, s. 470, JSTOR http://www.jstor.org/stable/903796; vol. 48: 1907 nr 773, s. 474, JSTOR: http://www.jstor.org/stable/905015; vol. 49: 1908 nr 785, s. 458, JSTOR: http://www.jstor.org/stable/905342; “Extra Supplement: The Competition Festival Record”, „The Musical Times”, vol. 53: 1912 nr 827 s. 1, JSTOR: www.jstor.org/stable/906883; vol. 55: 1914 nr 855, s. 1–4, JSTOR: www.jstor.org/stable/905928.

Walther

Walther (von Walther, imię nieznane), bliżej nieznany dowódca niemieckiego batalionu, major, prawdopodobnie dyrygent wojskowej orkiestry dętej. Ozdobna batuta, którą według dedykacji otrzymał na pamiątkę w Boże Narodzenie 1906 r., zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 145).

Wass F.B.

F. B. Wass, dyrygent, zwycięzca niezidentyfikowanego festiwalu w 1928 r. prawdopodobnie w Wielkiej Brytanii; jego batuta z dedykacją zachowała się w kolekcji J.S. Witkiewicza (nr JSW 79).

Young, David F.

David F. Young, mało znany dyrygent działający pod koniec XIX w. W kolekcji J.S. Witkiewicza zachowała się batuta z 1897 r. (nr JSW 85) z dedykacją dla dyrygenta od członków chóru parafialnego w Haggs (prawdopodobnie szkockiej wsi o tej nazwie).